بىحساب يا جزاى مخصوص به حق تعالى از ساير اجور اعمال خواهد بود كه تا بهفصد مضاعف ميشوند و ساير اعمال را مستثنا منه ساخت و صوم را مستثنا و صلوة از جملهء مستثنا منه است و حال آنكه علما اجماع كرده‌اند كه صلوة افضل از صومست ، زيرا كه اجمع عباداتست در صنوف عبوديت و نيز شارع در محافظت برو بيشتر مبالغه و ترغيب فرموده كه در صوم و نيز ترك او موجب حدّى نيست و ترك صلوة موجب قتل نزد بسيارى از علما ، بلكه كفر نزد بعضى و در ترك صوم اينها نيست ، پس چگونه جزاى صوم حق باشد ، يا جزايى بىحساب و صلوة را اين مرتبه نباشد ؟ حضرت خان فرمودند : افضليت صوم باعتبار رياضت منجر بفناست چه ترك طعام و اصرار برجوع و عطش منجر بهلاكست و اين كس ترك آن كرده پس خود را فانى ميسازد و فنا اعلاى مقاماتست ، پس عملى كه منجر به آن شود افضل اعمال باشد و فى الواقع اين سخنى نيكوست و جوابى بغاية عارفانهء محققانه . فامّا دفع اجماع علما بر افضليت صلوة نميكند . فقير گفتم : بطريق عرض كه در جهاد هم تضمن فنا هست و او در عموم مستثنا منه داخل است ، فرمودند : شايد مخصوص باشد جهاد بنصى ديگر از عموم مستثنا منه و فى الواقع چنين است كه مستثناست . اين بود آنچه گذشت . فامّا تحقيق معنى حديث آنست كه افضليت صلوة مراد ازو اكثريت ثواب نيست بلكه مراد از افضليت اشتمال او بر صنوف عبادات و تكرر او در ساير اوقات و اشتمال اوست بر مراقبت اوقات در تمام سال و آلت قرب الهيست ، پس شايد بود كه هر يك از صوم و صلوة از ديگرى افضل باشند بوجهى ، صوم چون حقوق او ادا نمايند بنا بر اشتمال او [ 5 پ ] بر رياضت مألوفات كه آن حق صومست و اعمال هر چند اشق‌اند ثواب ايشان بيشترست [ و ] افضل باشد « 1 » و صلوة بنا بر اوصاف جامعيّت او كه مذكور شد بوجهى ديگر افضل باشد و باللّه التوفيق

--> ( 1 ) - اشاره بحديث « افضل الطاعات احمزها »